Her ay onlarca müşteri arıyor, 'çatıma güneş paneli kurabilir misiniz?' diye soruyor. Cevabı vermeden önce 12 başlığı kontrol ediyoruz. Hepsi olumlu çıkarsa proje devam, biri kritik düzeyde olumsuzsa alternatif (yer kurulumu, başka çatı, kısmi sistem) öneriyoruz. Bu listeyi yazmamızın sebebi: keşfe gelmeden önce kendi başınıza ön kontrol yapabilesiniz; çoğu konut için 5 dakika sürer.
1. Çatının yön açısı (azimut)
İdeal güneye bakan çatı (azimut 180°, %100 verim). Doğu veya batı (90°/270°) %15-18 verim kaybı verir. Kuzeye bakan çatılar GES için uygun değil (%40+ kayıp). Eğer çatınız beton/teras (düz) ise eğimli profil ile güneye çevirmek mümkün. Pusula uygulamasıyla telefondan kontrol edebilirsiniz.
2. Çatı eğimi
Türkiye için optimal 30-35° eğim. 20° altında veya 45° üstünde verim %3-7 düşer. Düz teras çatılarda eğimli montaj sistemi (ek maliyet ~%8) ile optimum elde edilir. Eğimi telefon uygulaması (Smart Tools, Bubble Level) ile 1 dakikada ölçebilirsiniz.
3. Çatı alanı
1 kWp sistem için yaklaşık 5-7 m² engelsiz alan gerek (panel boyutu ve dizilime göre). Tipik konut için 5 kWp = 25-35 m², 10 kWp = 50-70 m². Bacalar, klima ünitelerinin etrafında 50 cm boşluk gerekir. Çatı krokisi üzerinde işaretlemek yararlı; ölçü almak için cetvel ve kalem yeterli.
4. Gölge faktörü
Sabah 9 ile akşam 4 arasında çatınız sürekli güneş alıyor mu? Komşu bina, ağaç, baca, anten — herhangi biri 2 saatten fazla gölge yapıyorsa panel diziliminde özel önlem gerekir (mikroinverter, optimizer). Tam gölgeli alana panel konmaz; %30+ üretim kaybı verir. Mümkünse farklı saatlerde çatıyı fotoğraflayın.
5. Çatı malzemesi
Kiremit, sandviç panel, beton/teras, metal — hepsi için özel montaj sistemi var. Eternit (asbestli) çatılarda güvenlik nedeniyle doğrudan kurulum önerilmez; çatı yenileme gerekir. Çok eski kiremit (15+ yaş) sızıntı riski taşır; öncesinde lokal yenileme ile birlikte planlanmalı.
6. Çatı yaşı ve durumu
Panellerin 25 yıl üreteceği düşünülürse çatınızın da 20+ yıl ömrü kalmış olmalı. 10-15 yaşındaki çatıda küçük tamir, 20+ yaştaysa yenileme paneli kurulumla beraber yapmak en mantıklısı. Söküp tekrar takmak panel maliyetinin %15-20'si kadar ek gider çıkarır.
7. Çatı statiği (taşıma kapasitesi)
Panel + montaj + kar yükü dahil yaklaşık 15-20 kg/m² ek yük gelir. Çoğu modern konut bunu sorunsuz taşır. Ahşap çatılarda kontrol edilmesi gerekir; özellikle eski (1990 öncesi) yapılarda mimar/inşaat mühendisi raporu istenebilir. Statik takviye genelde 5-15 bin TL maliyet ekler.
8. Elektrik panosu durumu
GES devreye alındığında ana pano değişebilir (sayaç + bağlantı kesicisi). Eski pano (15+ yıl) varsa muhtemelen yenilenir; bu 3.000-8.000 TL ek maliyet demek. Sigortaların durumu ve topraklama sistemini de kontrol ederiz — eksik topraklamada sistem devreye alınmaz, önce o tamamlanır.
9. Trafo bağlantısı ve şebeke uyumu
Küçük (5-15 kWp) sistemlerde tek faz, 15+ kWp'de üç faz bağlantı standart. Köy elektrik şebekesinde bazen 15+ kWp için ek bağlantı izni gerekir; ÇEDAŞ/dağıtım şirketi onayı 2-6 hafta. Apartman ortak çatı sistemleri ise ek kararlar (kat malikleri) gerektirir.
10. Yerel imar ve site yönetimi
Site içindeyseniz site yönetimi onayı şartı olabilir (görsel tipte). Sit alanı veya turistik bölgelerde (Bodrum, Çeşme, Marmaris merkezi) imar kısıtları bulunabilir. Müstakil evlerde genelde sorun yok; tarımsal alanda ise tapu durumu ve imar planı önceden kontrol edilir.
11. Hane elektrik tüketimi (son 12 ay)
GES boyutu tüketim ile orantılı. Aylık 200 kWh tüketenin 10 kWp sistemine gereği yok; aylık 1.500 kWh tüketenin 5 kWp yetmez. Son 12 ayın faturalarından ortalama bulun; kapsama göre %15-25 üzeri kurulum mahsuplaşmayla ideal sonuç verir.
12. Bütçe ve finansman erişimi
5-15 kWp konut sistemleri 90.000-260.000 TL aralığında. Banka kredisi seçenekleri yaygın (Ziraat, Vakıfbank, İşbank yenilenebilir enerji kredisi). Aylık kredi taksiti enerji tasarrufunu nadiren aşar; net cebinizden ek harcama olmayabilir.