Aynı 10 kWp sistemi kursanız bile, Ege'nin iki ucunda yıllık üretim 1.500 ile 2.000 kWh arasında farklılaşabiliyor. Aynı paneli, aynı invertörü, aynı eğimle koysanız bile. Sebep tek kelimeyle: güneşlenme süresi ve hava açıklığı saatleri. Bu yazıda PVGIS ve MGM verilerine dayanan il bazlı üretim tahminlerini tek tek önünüze koyuyoruz; reklam değil, hesap.
Verim neye bağlı?
Çoğu sektör yazısı paneli ön plana çıkarır. Doğrudur, ama saha çoğu zaman farklı söyler. Aynı kalitede Tier-1 panellerle kurulmuş iki sistem düşünün; biri Burdur ovasında, diğeri İzmir Çiğli'de. Yıllık üretim farkı 220 kWh/kWp'ye ulaşabilir. Çünkü:
- Yıllık global yatay ışınım (kWh/m²); Ege'nin güneyi daha yüksek
- Ortalama açık gün sayısı; kıyıda daha düşük (nem ve sis), iç kesimde daha yüksek
- Çatı eğimi ve yönü (azimut); güneye 30° optimaldir; her sapma %3-7 verim kaybı
- Gölge faktörü; komşu bina, ağaç, baca, klima dış ünitesi (en sinsi düşman)
- Sıcaklık katsayısı; panel sıcaklığı arttıkça verim düşer (yaz öğleleri Aydın/Denizli'de net hissedilir)
- Tozlanma; Manisa ve Afyon'da tarımsal toz birikimi 6 ayda %4-6 kayıp yapabilir
İl il yıllık üretim tablosu (1 kWp başına)
Aşağıdaki rakamlar PVGIS ve MGM verilerine dayalı tahmini ortalamalardır; gerçek üretim çatıya ve ekipmana göre değişir. Çatı yönü güney, eğim 25-35° arası, gölge faktörü ihmal edilebilir.
- Burdur: 1.760 kWh/kWp/yıl (Ege'nin lideri; iç kesim, açık gün sayısı yüksek)
- Isparta: 1.720 kWh/kWp/yıl (Burdur'a yakın; göl yansıması katkıda)
- Denizli: 1.690 kWh/kWp/yıl (merkezde toz biraz daha fazla, kaliteli temizlikle aynı sıraya çıkar)
- Afyonkarahisar: 1.680 kWh/kWp/yıl (yaylada hava açık; kışın kar gölgesi 2-3 hafta)
- Muğla: 1.660 kWh/kWp/yıl (sahilde nem etkili; Bodrum-Marmaris hattı düşer)
- Aydın: 1.640 kWh/kWp/yıl (Söke ovası iyi; merkez sis günleri etkili)
- Uşak: 1.620 kWh/kWp/yıl (iç kesim avantajı kısmen vardır)
- Kütahya: 1.580 kWh/kWp/yıl (bulutluluk Ege ortalamasının üstünde)
- Manisa: 1.560 kWh/kWp/yıl (Salihli-Akhisar daha iyi; merkez ovada nem etkili)
- İzmir: 1.540 kWh/kWp/yıl (sahil + sis; ama yaz dönemi diğerlerini yakalar)
Yıl içinde nasıl dağılır?
Yıllık ortalamayı oniki ay eşit dağıtmıyor. Ege için tipik dağılım şöyle: Mayıs-Ağustos aylarında yıllık üretiminin %55-60'ı düşüyor. Aralık-Ocak en zayıf aylar; yıllık üretiminizin %3-4'ü. Bu çoğu insanı şaşırtıyor çünkü 'panel daha çok ışınla mı çalışır yoksa ısıyla mı' sorusu net cevaplanmamış. Cevap: ışınla. Ama sıcaklık yüksek olduğunda panel verim katsayısı düşer; bu yüzden Temmuz-Ağustos öğle saatleri en yüksek günlük üretimi vermez. Genelde Mayıs ortası - Haziran sonu zirve dönemdir.
Neden komşumdan az üretiyorum?
En sık aldığımız soru. Cevabı %80 oranında üç şeyden biri:
- Çatınızın yönü/eğimi tam optimum değil (komşu güneye, siz batıya bakıyorsanız %12-18 üretim farkı normal)
- Bir köşede saat 10-12 arası gölge düşüyor (string'in tamamı etkilenir; mikrointervertör veya optimizer ile düzelir)
- Toz birikimi; son 6 aydır yıkanmamışsa %5-8 kayıp standart
İki örnek hesap
Örnek 1: Denizli Pamukkale, 12 kWp konut çatı GES
Örnek hesap: Pamukkale'de güneye 32° eğimli, gölgesiz bir müstakil ev çatısına 12 kWp sistem kurulsa, iyi yönlenmiş çatıda yaklaşık 1.720 kWh/kWp verimle yılda yaklaşık 20.640 kWh üretim beklenir (12 × 1.720). Bu, Denizli ortalamasının biraz üstüdür; sebebi optimum açı ve düzenli temizliktir. Yıllık tüketimi 9.800 kWh olan bir ailede fazla üretimin ne kadar değer taşıyacağı, saatlik mahsuplaşma düzeninde gündüz tüketim payına göre keşifte hesaplanır.
Örnek 2: Söke (Aydın) tarım sulama, 35 kWp arazi sistemi
Örnek hesap: Söke'de sulama sezonu nisandan eylüle kadar süren bir pamuk tarlasında 35 kWp sabit eğimli bir arazi sistemi kurulsa, ovanın yaklaşık 1.670 kWh/kWp verimiyle yılda yaklaşık 58.450 kWh üretim beklenir (35 × 1.670). Sulama gündüz yapıldığı için üretimin büyük kısmı pompada aynı saatte tüketilir.
Sık sorulan sorular
Hangi il en kârlı yatırım?
Sadece üretime bakarsanız Burdur ve Isparta önde. Ama 'kâr' = üretim − maliyet − kayıp. İzmir'de panel başına maliyet biraz düşük (lojistik, kurulum yoğunluğu yüksek olduğundan), bu durum üretim açığını dengeler. Denizli ve Aydın altın orta; saha şartları iyi, kurulum maliyeti makul.
Yaz ile kış arasındaki farkı azaltmanın yolu var mı?
Tasarımda 'azimut + eğim optimizasyonu' yapılırsa kış üretimini %10-15 artırabilirsiniz. Klasik 30° eğim yıllık toplamı maksimize eder; 40-45° eğim ise kış aylarını dengeler. Eğer faturanız kışın yüksekse (ısıtma), tasarımda bunu söyleyin.
Toz panelimi gerçekten %5-8 etkiler mi?
Evet, ama düzenli yağmur olan bölgelerde (kıyı Ege) doğal yıkama yeterli olabilir. İç Ege (Afyon, Kütahya, Manisa Salihli) tarımsal toz nedeniyle 6 ayda bir profesyonel temizlik ister. Klimadan damlayan su, kuş pisliği ve tarımsal ilaç tortusu en kritik üç sebep.